Van losse 2D-data naar één 3D-fundament: hoe Rotterdam zijn stedelijke opgaven aanpakt
- Future Insight
- 15 jul
- 9 minuten om te lezen
De opgaven waar steden voor staan, worden met de dag complexer. Hittestress, de energietransitie, toenemende drukte in de ondergrond: voor dit soort vraagstukken schieten traditionele 2D-kaarten simpelweg tekort. Christian Veldhuis, adviseur 3D en Digital Twins bij de gemeente Rotterdam, vertelt hoe de Maasstad met een hoogwaardig 3D-stadsmodel en een Open Urban Platform de fundering legt voor de slimme stad van morgen.
Het begint bij een visie: Van techniek naar adoptie
Een succesvolle digitale transformatie start niet bij de software, maar bij een duidelijke stip op de horizon. In Rotterdam vormt de visie van Roland van der Heijden (Chief Citiverse Officer) de gouden leidraad. Hij bracht het overkoepelende verhaal naar de afdelingen en had de concepten, waarna het team van Veldhuis volgde met de praktische invulling en de tooling voor deze uitdagingen.
Volgens Veldhuis is die wisselwerking tussen visie en techniek essentieel om collega's en afdelingen mee te krijgen: "In het begin is het letterlijk zendelingenwerk: praten met mensen en voorbeelden laten zien. Het is daarbij de kunst om de technische kant van het 3D-stadsmodel te snappen, maar ook de collega met wie je aan het praten bent. Waar zit hun probleem? Waar wordt iemand enthousiast van?"
Om echt te slagen, moet de tijd rijp zijn voor verandering. Mensen moeten voldoende “pijn” ervaren. De vragen die ze hebben, de opgaven waar ze voor staan, zijn te complex geworden om met bestaande technieken op te lossen. Werkprocessen raken steeds verder vertakt. Daardoor kun je ze niet langer in een koker verwerken, analoog communiceren of data wegstoppen in losse, persoonlijke mapjes. Je hebt een gedeelde driedimensionale omgeving nodig waarin data en mensen uit verschillende vakgebieden en disciplines samenkomen. Een omgeving waarin informatie in samenhang wordt gevisualiseerd en waarin mensen daardoor pas écht kunnen samenwerken.
Wanneer Christian en zijn team vervolgens worden ingeschakeld om deze visie praktisch vorm te geven, hanteren zij een heel pragmatische aanpak. Veldhuis licht toe: "Het begint bij ons altijd met 'Show & Tell'. We maken kleine Proof of Concepts (PoC’s) die de potentie laten zien, zonder ze direct helemaal dicht te timmeren. Dat geeft de ruimte aan de collega om input te leveren."
Clearly.3D City: Het fundament voor stedelijke analyse en beeldvorming
De maatschappelijke opgaven en oplossingen waar gemeenten vandaag de dag voor staan, worden in rap tempo complexer. Vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en intensief ruimtegebruik vragen om een volledig beeld van de werkelijkheid. Christian Veldhuis legt uit waarom de basisregistraties hierin moeten meegroeien: "Ze vragen om kwalitatief goede en uitgebreide data, zowel boven als onder de grond. De bestaande 2D-registraties schieten daar simpelweg tekort; ze geven geen volledig beeld van de werkelijkheid." Om slimme strategische beslissingen te kunnen nemen, heb je dus een compleet en intelligent beeld van de realiteit nodig.
Een hoogwaardig 3D-stadsmodel (Clearly.3D City) vormt hierin de fundamentele basis voor betrouwbare stedelijke analyse en beeldvorming. Door data uit de BGT, de BAG, de BOR naar 3D op te werken en met de Kernregistratie Ondergrond samen te brengen in een 3D-omgeving, ontstaat er een slimme digitale weergave van de stad. Veldhuis schetst de ambitie: "Wij willen daarom toe naar een actuele en nauwkeurige 3D-versie van Rotterdam waarin alle geo-informatie een plek krijgt. De 3D BGT vormt hierbij een belangrijke toevoeging: het transformeert een hoogtemodel in een slim terreinmodel." Dit totale fundament waarin de losse datasets samen worden gevoegd, is essentieel voor uiteenlopende stedelijke opgaven zoals gebiedsontwikkeling, woningbouw en verstedelijking, energietransitie, klimaatadaptatie, vergroening en duurzaamheid.
In de basis merkt Rotterdam dat het tonen van data in een 3D-omgeving significant meer inzicht oplevert dan dezelfde data op een platte kaart. Veldhuis: "Dat merk ik eigenlijk in elke pilot en ontwikkeling waar we nu mee bezig zijn." Het model bewijst zijn waarde inmiddels bij uiteenlopende complexe analyses:
De WAT-kaart (Energietransitie): Echt gebruiken doet Rotterdam het model nu al bij de WAT-kaart. Deze kaart laat zien welk alternatief voor aardgas de beste oplossingsrichting is bij bestaande bouw.
De WAT-kaart in Planspace: direct inzicht in aardgasvrije alternatieven op wijk-, buurt- en pandniveau. Inzicht in de ondergrond: Bij de afdeling ruimtelijke ontwikkeling maken ze regelmatig gebruik van het 3D-stadsmodel. Veldhuis: "Zij kijken naar de impact die nieuwe ontwerpen en ontwikkelingen hebben, specifiek bij het zoeken naar ruimte in de ondergrond. Dat zie je namelijk niet als je buiten rondloopt, Je hebt andere middelen nodig om te kijken waar er bijvoorbeeld nog ruimte is om een ondergrondse container te plaatsen."
Welke gevolgen heeft een nieuwe loopbrug voor de omgeving? Om dit in kaart te brengen, worden de bovengrondse ontwerpen direct geprojecteerd op de bestaande ondergrondse infrastructuur. Hittestress (Klimaatadaptatie): Voor het berekenen van hittestress is het essentieel om de fysieke stad in kaart te brengen. Veldhuis legt uit: "Bij het berekenen van hittestress is 3D-data nodig, zoals gebouwen, bomen en materiaalgebruik. Om schaduwanalyses te doen heb je deze data nodig.”
Schaduwanalyse wordt ingezet als onderdeel van het berekenen van hittestress. Wateroverlast bij extreme buien (Klimaatadaptatie): "Wat is het effect van een heftige regenbui? Waar verzamelt het water zich, of juist niet? Stroomt het keurig weg in het riool of ontstaan er diepe plassen? Voor dat soort vragen heb je 3D-data nodig. Je moet hiervoor weten waar de putten en het rioolstelsel zitten, wat de capaciteit ervan is en waar het water naartoe stroomt (dus hoe het terreinmodel loopt). Ook het materiaal van het oppervlak is van belang: water in een grasveld zakt weg, op een klinkerweg niet."
De resultaten van een wateranalyse worden direct visueel gemaakt in Unreal : Geavanceerde software waarmee ontwerpen worden omgezet in een interactieve en levensechte 3D-omgeving.
Clearly.Hub: De basis verrijkt met diverse externe databronnen
Je kunt het je al voorstellen: veel van deze uiteenlopende analyses maken gebruik van dezelfde data, maar draaien vaak in hun eigen gesloten systemen. Wanneer elk vakgebied een eigen applicatie en database gaat inrichten, ontstaat er achter de schermen een enorme wildgroei aan data. De echte transformatie vindt dan ook plaats wanneer je het 3D-fundament koppelt aan een Open Urban Platform (OUP), de Clearly.Hub.
Veldhuis legt uit waar de werkelijke kracht van dit platform zit: "De meerwaarde zit hem vooral in het oplossen van een groeiend beheerprobleem. Nu zie je vaak nog een 1-op-1-relatie tussen data en een specifieke toepassing. Naarmate het aantal datasets en applicaties groeit, neemt het aantal verbindingen exponentieel toe. Dat wordt op een gegeven moment onbeheersbaar. Daarom willen we die datasets eenmalig in het Open Urban Platform (OUP) aanbieden en de toepassingen daarop aan laten sluiten. Het OUP fungeert hier als de centrale spil."
Dankzij deze structuur op basis van internationale open standaarden hoeft data niet meer gekopieerd of geconverteerd te worden om met elkaar te kunnen communiceren. Veldhuis vertelt over de voordelen van deze centrale bronbenadering: "Binnen het Open Urban Platform is deze data op basis van internationale open standaarden geregistreerd en vindbaar gemaakt, zodat iedereen er eenvoudig gebruik van kan maken. Dit geldt overigens niet alleen voor 3D-data, maar ook voor 2D- en BIM-data. Het grote voordeel is dat de data volgens het FAIR-principe bij de bron blijft." Hierdoor kan data elkaar juist gaan versterken. "Je kunt je brondata door een specifieke toepassing laten ophalen en analyseren, om de resultaten vervolgens weer als nieuwe, verrijkte bron terug te zetten op het platform."
Het beheren van je data in een Open Urban Platform levert volgens Veldhuis onder meer twee enorme operationele voordelen op:
Altijd actueel: "Doordat je toegang hebt tot de broninformatie, kun je altijd de meest actuele status zien en beschik ik als afnemer altijd over de meest recente versie van de aanbieder."
Volledige datacontrole: "Als aanbieder behoud je het beheer over wie er toegang tot je data heeft. Zodra je een bestand mailt, raak je als data-eigenaar of bronhouder de controle kwijt" Dankzij het OUP kan de gemeente de autorisatie na afloop van een project met bijvoorbeeld een externe aannemer direct weer intrekken.
Bovendien is het platform zo ingericht dat de eindgebruiker volledig wordt ontzorgd bij het opstarten van een specifieke analyse. Veldhuis sluit af: "Wat ook een groot voordeel is, is dat je voor specifieke toepassingen een bundel van datasets kunt klaarzetten. Een gebruiker hoeft dus niet meer zelf te zoeken naar de juiste data; met één klik wordt de volledige, relevante bundel geladen. Je richt het één keer in en kunt het daarna eindeloos hergebruiken."
Waarom Rotterdam koos voor Future Insight
Veldhuis vertelt over de leverancierskeuze: "De oplossing van VCS, waarvoor Future Insight in Nederland de reseller is, is gebaseerd op de open CityGML-standaard. Voor ons is dit de enige weg die op de lange termijn schaalbaar en voldoende onderhoudbaar is. Dankzij de achterliggende open CityGML-database kunnen we de data structureel actueel houden en naadloos koppelen aan onze eigen werkprocessen."
Hij benadrukt daarbij het belang van een beheerde database, waarin processen rondom data-ontsluiting, autorisatie en de mogelijkheid om vragen te stellen over de data strak zijn geregeld. Veldhuis: “Een beheerde database is een absolute vereiste. Alleen dan is 3D-data ook echt bruikbaar voor andere afdelingen en stakeholders. Wanneer je over een database beschikt die niet beheerd wordt, zie je dat data telkens opnieuw wordt ingewonnen. Men kent de kwaliteit en de actualiteit immers niet. Het gevolg is dat men terugvalt op traditionele 2D-data, of zelfs eigen data gaat inwinnen.”
Deze specifieke softwareoplossing sluit bovendien naadloos aan op de bredere IT-visie van de gemeente. Veldhuis licht toe:"Wat de oplossing van Future Insight en VCS uniek maakt, is de schil die zij om deze datastandaard en de 3D CityDB heen hebben gebouwd. Hiermee zijn zaken als import en updates van de database geregeld, en wordt de data direct beschikbaar gesteld als OGC 3D Tiles. In theorie zouden we dit zelf kunnen bouwen, maar dat vereist zeer specifieke kennis en vaardigheden. Door met hen te werken worden we hierin volledig ontzorgd. Deze aanpak past perfect binnen onze cloudstrategie."
Veldhuis sluit af over het partnerschap: "Daarnaast was de expertise doorslaggevend: zij zijn samen met VCS de wereldwijd leidende experts die actief meebouwen aan deze standaarden. De lijnen zijn kort en de aanpak is persoonlijk.”
Tips voor de start: Praktische stappen voor andere gemeenten
Voor gemeenten die nadenken over een 3D-stadsmodel of een open urban platform is de boodschap van Veldhuis helder: "Er is al heel veel uitgezocht en er zijn veel lessons learned. Er is al heel veel beschikbaar waarmee je kunt starten. De techniek is er en er zijn talloze landelijke datasets, als open standaard beschikbaar, waar je uit kunt putten. Je hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden."
Om vandaag nog in actie te komen, deelt hij een concreet stappenplan:
Kijk over de gemeentegrens: Ga op bezoek bij een andere organisatie. "Kom bijvoorbeeld kijken bij een andere gemeente. Start het gesprek met collega-gemeenten over hoe zij het hebben aangepakt, met welke leveranciers zij goede ervaringen hebben en waarvoor ze het inzetten. Zo krijg je niet direct de gladde verkopers over de vloer."
Toon aan en focus op de pijn: Bouw snel een klein Proof of Concept van je eigen gemeente om besluitvormers te overtuigen. Richt je vervolgens op de plek waar je de grootste impact kunt maken. "Kijk en denk daarna na over waar je de grootste impact kunt maken: waar krijg je de meeste energie van, of waar zit het grootste probleem waar dit een oplossing voor kan zijn?"
Gebruik wat er al ligt: Start gewoon: "Je kunt vandaag beginnen met een 3D-stadsmodel of Digital Twin van je eigen gemeente. Dit kan onder andere door het werk van het Kadaster, dat de 3D BAG als open data, en in een open standaard aanlevert. Daarnaast is er landelijke hoogtedata vanuit Het Waterschapshuis (Actueel Hoogtebestand Nederland) en heb je zelf beheerdata van je gemeente." Mocht die eigen data nog plat zijn, dan is dat volgens hem geen barrière: "Elke gemeente heeft beheerdata. Die is misschien nog in 2D en moet nog 3D gemaakt worden, maar dat is niet het grootste probleem. Daar zijn al voldoende oplossingen voor. Loop eens bij een handige GIS- of bestandsbeheerder collega binnen. Zij kunnen je vaak al uitstekend op weg helpen met het zetten van de allereerste stappen. En anders zijn er bedrijven die je daarbij kunnen helpen."
Conclusie: De stad blijft veranderen
De transformatie naar een datagedreven slimme stad is geen eenmalig project, maar een doorlopende reis. Met een stevig 3D-fundament en een platform dat gebaseerd is op open standaarden, is Rotterdam klaar voor de toekomst. Want zoals Veldhuis treffend samenvat: "We zijn er nog lang niet. We hebben het topje van de ijsberg net geholpen qua potentie, laat staan wat we nog onder water zien zitten aan kansen. We zijn niet klaar, we zijn eigenlijk nooit klaar. De stad blijft veranderen, en om de impact van die veranderingen te kunnen beoordelen, is een 3D platform noodzakelijk.”
Wil je meer informatie over hoe Clearly.3D City en de Clearly.Hub de basis vormen voor een datagestuurde stedelijke ontwikkeling? Neem contact op met ons team voor een vrijblijvend gesprek. Rick Klooster: | ✉️ [email protected] | 📞 +31 (0)6 - 46 90 97 79
